Lễ
hội Oóc – Om – Bóc truyền thống của đồng bào dân tộc khơme Nam bộ diễn ra
vào ngày rằm tháng 10 âm lịch hằng năm, lễ hội này còn có tên gọi hết sức
giản dị và gần gủi là: “Lễ đưa nước” vì người khơme nam bộ Việt Nam từ rất
xa xưa đã gắn bó với việc canh tác cây lúa nước, vì thế với họ việc thủy
triều lên xuống chính là những đặc ân có được bởi trời cao và mặt trăng
như là sứ giả của nhà trời báo hiệu sự tuần hoàn lên xuống của con nước.
Vì vậy sau một năm canh tác trồng trọt, con người có nhiệm vụ phải trả
nguồn nước từ nơi nó phát xuất ra, trong lễ này người khơme thường tổ chức
cúng trăng, sản vật dùng để tiến cúng mặt trăng là cớm dẹp một sản phẩm có
được từ hạt nếp đã cứng nhưng còn ngậm sữa. Nếp được thu hoạch về sau khi
tuốt ra khỏi thân cây rơm, người nông dân sẽ đem bỏ vào chảo đặt trên bếp
lửa cháy hồng và rang lên. Sau đó hạt nếp sẽ được cho vào cối và giã, cối
dùng để giã phải làm bằng cây, để khi giả hạt cớm sẽ không bị bễ vụn. Cả
hai người cùng giã, giống như các động tác giã gạo của người Việt mà chúng
ta thường nghe nhắc đến với tên gọi: “Giã gạo chày đôi”. Khi hạt nếp đã
dẹp và tróc ra khỏi vỏ trấu, tất cả được đổ ra một cái sàn và các chị phụ
nữ sẽ tham gia vào công đoạn tiếp theo: sàng sẩy cho sạch vỏ trấu và sản
phẩm cớm dẹp hình thành. Vì đã được rang trên bếp lửa hồng nên cớm đã chín,
nhưng trước khi ăn người dân Sóc Trăng thường đem trộn với nước dừa - cơm
dửa nạo sợi - đường cát và nếu có thể thì cho thêm vào đậu xanh cà đã bỏ
vỏ đem nấu chín, phải nói món cớm dẹp khi đẽ trộn xong thì không còn gì có
thể diễn tả được độ ngon ngọtvà rất bùi của nó.
Vào
chính đêm rằm, khi mặt trăng đã hiện rõ, người khơme Nam bộ bày mâm lễ ra
sân để cúng. Sau khi cúng người cao niên nhất trong gia đình sẽ ngồi nơi
mâm lễ và gọi tên từng đứa trẻ là con cháu trong gia đình đến, dùng tay
bốc từng nấm cớm đút vào miệng cho từng đứa một, khi cớm đã vào trong
khoan miệng vị cao niên này mới hỏi: “Lớn lên con thích làm nghề gì?” và
đứa bé đáp khi lời nói không rõ trọn vẹn và vị cao niên này sẽ dùng bàn
tay còn lại vỗ nhẹ vào đầu đứa bé như một nghĩa cử chúac phúc cho những
ước mơ sau này sẽ thành hiện thực.
Trong lễ hội này người khơme còn tổ chức thi tài giữa các thanh niên trai
tráng của các phrumsóc với nhau, với giải đấu đua thuyền mà chúng ta còn
được biết đến với tên gọi: “Đua ghe ngo”. Chiếc ghe ngo được làm bằng gỗ,
mình thon nhỏ để có thể lướt sóng chạy nhanh và rất dài để có thể chở hết
tòan đội vận động viên, thường thì mỗi đội có 46 người, trong đó 01 người
làm đội trưởng ngồi ở đầu ghe,40 người ngồi song song với nhau với nhiệm
vụ bơi (chèo) và 05 người còn lại sẽ đảm trách công việc lái và giữ thăng
bằng cho ghe.Từng động tác của mỗi một thành viên trong đội được thực hiện
theo sự điều khiển của vị đội trưởng nên rất ăn ý và nhịp nhàng, và một
khi xuống dầm là con thuyần lao ngay ra phía trước.
Năm
nay lễ hội Óc – Om – Bóc ở Sóc Trăng diễn ra trong ngày 23 tháng 11 nhằm
vào ngày thứ bảy nên đã thu hút rất đông người đấn xem. Ngoài những người
trong Tỉnh, còn có những người đến từ các tỉnh khác và cả những khách Việt
Kiều từ nước ngoài tranh thủ về để kịp dự lễ. Tham gia giải đua ghe ngo
năm nay, ngoài 28 đội đến từ các Chùa trong Tỉnh còn có một đội đến từ
Tỉnh bạn Bạc Liêu. Giải được chia thành 4 vòng đấu, đầu tiên các đội sẽ
tham gia đấu loại ở vòng 11 để chọn ra 16 đội thi đấu ở vòng 02. Ở vòng
02 các đội sẽ phải thi đấu để chọn ra 08 đội để đấu tiếp ở vòng 03 và sau
đó chọn ra 04 đội thắng và 04 đội thua bước vào vòng trung kết. Ở vòng
trung kết 04 đội thua sẽ đấu với nhau giành thứ hạng 1ừ 5 đến 8, còn 04
đội thắng sẽ bước vào đấu để tranh các thứ hang đầu.
Mặc
dù lễ hội Oóc – Om – Bóc năm nay diễn ra khi cơn bão số 07 đạng hoạt động
trên biển đông, thế nhưng ở Sóc Trăng nơi diễn ra lễ hội thời tiết trong
ngày rất tốt, trời nắng nhẹ, nhiều mây một chút hơi lạnh đã góp phần giúp
lễ hội diễn ra trọn vẹn.
Bên
cạnh loại hình đua ghe ngo, người khơme còn có loại hình văn hóa không kém
phần độc đáo là “Thả đẻn gió”. Năm nay, chính quyền tỉnh Sóc Trăng đã tổ
chức Hội Chợ Triển Lãm trong suốt 1 tuần trước khi diễn ra lễ hội, và vào
đêm 22 tháng 11 tức ngày 14 tháng 10 âm lịch, 10 chiếc đèn gió đã được
thắp sáng bay bổng lên không trung, người đứng chất cả các đường chính
trong nội ô thành phố để xem, các phương tiện xe cộ lưu thông đều bị chặn
lại, các đội cảnh sát giao thông đã điều tiết các loại xe hướng ra ngoại ô
thành phố đảm bảo an toàn cho người trẫy hội.
Là
tỉnh có đông đồng bào dân tộc khơme sinh sống, không những thế Sóc Trăng
còn có một ngôi thánh đường đặc biệt của một cộng đoàn dân Chúa là những
người mang sắc tộc khơme, đó chính là nhà thờ Micae ở xã Trung Bình Huyện
Long Phú mà nhiều người quen gọi là họ đạo “Bãi Giá Miên”. Anh chị em ở họ
đạo Micae cũng có những bản sắc đặc biệt của dận tộc mình, tại đây hằng
ngày cũng có thánh lễ được dâng bằng chính khơme ngữ. Các trẻ em trong họ
đạo cũng được linh mục Phêrô Huỳnh Văn Ngợi tổ chức các lớp học chữ khơme
cũng như các lớp giáo lý. Cuộc sống chủ yếu của anh chị em khơme này là
các công việc trồng trọt hoa màu ruộng rẫy, một số người thì đi biển đánh
bắt cá, vì thế cuộc sống nơi đây vẫn còn thấp. Thế nhưng trong ngày diễn
ra lễ hội này tại thành phố Sóc Trăng, người viết cũng bắt gặp trong dòng
người đi trẫy hội cũng có những anh chị em này. Họ cũng reo hò cổ vũ cho
các đội, sự nhiệt tình cổ vũ của họ không thua kém gì những anh chị em
khơme khác tôn giáo, điều này đã lôi kéo người viết hòa minh vào cổ vũ
giống y như họ và cuộc vui sẽ như trọn vẹn nếu như: “Phải chi người khơme
công giáo chúng ta cũng có được một đội tham gia thì hay biết mấy phải
không bòn (anh)”?!
Hải Dương
